Իշխանությունները սպառնում են պատերազմի՝ ընտրություններին գնալու համար։ «Ընդդիմության հաղթանակի դեպքում պատերազմ կլինի» գուժողները, որպես կանոն, շատ լավ գիտեն, որ իրենց արածը միայն տգեղ սպեկուլյացիա է՝ թափված արյան և վախերի վրա։ Իմ խնդիրն է այս հարցը պարզ բացատրել մեր հասարակությանը։
Իրականում ո՞րն է այսօրվա իշխանությունների կողմից ստեղծված «խաղաղության» կառուցվածքը։ Փորձենք սահմանազատել դատարկ խոսքը և իրականությունը։
Խաղաղությունը, որի մասին մենք հաճախ ենք լսում, իրականում կողմերի միմյանց հետ ստանձնած որոշ գրավոր պարտավորություններ է։ Ֆորմալ առումով՝ այս պարտավորությունների խախտումը կողմերից մեկի կողմից մյուսի դեմ ռազմական գործողություններ սկսելու առիթ կարող է դառնալ։
44-օրյա պատերազմի ավարտից հետո Փաշինյանի կառավարության կողմից ստեղծված այս «խաղաղության» կառուցվածքը հետևյալն է.
1. Փաստացի իրավիճակը։ Արցախը գտնվում է Ադրբեջանի վերահսկողության տակ՝ սիստեմատիկորեն ոչնչացվող հայկական ժառանգությամբ։ Հայաստանը զրկված է իր տարածքի զգալի մասից, իսկ հայ-ադրբեջանական սահմանների մի քանի հատվածներ դելիմիտացված են։ Թուրքիայի հետ սահմանը փակ է, սակայն Ադրբեջանի հետ առևտրային կապեր հաստատվել են, իսկ հայ ռազմագերիները շարունակում են պահվել Բաքվում։
2. Հանրությանը հայտնի փաստաթղթերը։ Սրանք հռչակագրեր են, որոնք ստորագրվել են Ռուսաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև։ Թեև դրանք ձևականորեն չեն չեղարկվել, դրանց բովանդակությունը և իրական նշանակությունը հաճախ թաքցվում է հանրության աչքերից։ Բացի այդ, գոյություն ունեն նաև Վաշինգտոնի եռակողմ հռչակագիրը, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության մասին նախաստորագրված համաձայնագիրը, ինչպես նաև սահմանների դելիմիտացիայի և դեմարկացիայի արձանագրությունները։ Կարող է լինել նաև այլ, հանրությանը հայտնի չլինող փաստաթղթեր։
3. Ալիևի հրապարակային պահանջները։ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը պարբերաբար հանդես է գալիս պահանջներով, որոնք ուղղված են Հայաստանի սահմանադրության փոփոխությանը, «Արևմտյան Ադրբեջանի» մասին իր նարատիվի պնդումը, ինչպես նաև երեք հարյուր հազար ադրբեջանցիների՝ «պատմական հայրենիք» վերադարձը և Զանգեզուրի միջանցքի ստեղծումը։
4. Թյուրքական աշխարհին դուր գալու քաղաքականությունը։ Փաշինյանի կառավարությունը հաճախ հանդես է գալիս քաղաքական որոշումներով, որոնք նպատակ ունեն դուր գալու Թուրքիային։ Սրանք ներառում են ընդդիմության «ռևանշիզմի» մասին նարատիվների ստեղծումը, Անկախության հռչակագրից և Արցախի հիշատակումից հրաժարումը, Ալիևի հասցեին մշտական շնորհակալությունները, Արարատ լեռան պատկերից հրաժարումը, հայոց ցեղասպանության թեմայի մոռացության մատնումը, հակառուսական քայլերը և եկեղեցիների վրա հարձակումները։
Այս ամենը պետության անունից ստորագրված փաստաթղթեր և հրապարակային պարտավորություններ են, և Հայաստանում ոչ մի խելամիտ քաղաքական ուժ չի գնա դրանց չեղարկմանը։ Սա պետք է հստակորեն հասկանալ մեր հասարակությանը։
Ինչ վերաբերում է Ալիևի հրապարակային պահանջներին, ապա իշխանությունները պնդում են, որ դրանց հանդեպ հայկական կողմը ֆորմալ պարտավորություններ չունի։ Կամ, այլընտրանքային տարբերակով, այդ պարտավորությունները գաղտնի են պահվում հանրությանը։
«Մենք չլինենք՝ պատերազմ կլինի» իշխանական կեղծ և անպարկեշտ թեզի դեմ կա մեկ պարզ և հետաքրքիր լուծում։ Հիմնական ընդդիմադիր քաղաքական ուժերը պետք է հանդես գան համատեղ հայտարարությամբ, որոնցում հստակ կհայտարարեն իրենց հանձնառության մասին՝ կատարելու Հայաստանի ստանձնած բոլոր գրավոր և հրապարակային պարտավորությունները։ Այսպիսով, կստեղծվի ուժեղ ազդակ միջազգային հանրության, հարևանների և մեր հասարակության համար, ինչը կբարձրացնի ընդդիմադիր համակարգերի հավաքական կշիռը։ Եթե միասնական հայտարարություն հնարավոր չէ, ապա հիմնական ընդդիմադիր ուժերը կարող են դա անել առանձին-առանձին։
Ընդդիմադիր համակարգերում չկա որևէ արկածախնդիր լիդեր կամ ուժ։ Հաջորդ իշխանությունների խնդիրը ոչ թե բանակցային բազան «ռևիզիա» անելն է, այլ՝ խաղաղ բանակցություններով բազմաթիվ չլուծված հարցերին լուծումներ գտնելը։ Մտածված և արդյունավետ գաղափարներով, հաղորդակցությունների ապաշրջափակման նոր տարբերակներով տարածաշրջանում մեծացնել Հայաստանի դերն ու նշանակությունը, և երկարատև, իրատեսական խաղաղություն ապահովել՝ առանց ստորացուցիչ ստվերային պայմանների, որոնք միայն թուլացնում են խաղաղությունը։
Մենք այսօր ուն