Եփրատից մինչև Արաքս. Հայերը տեսնո՞ւմ են իրենց ապագան քրդերի ճակատագրի մեջ
Քաղաքագետ Բենիամին Մաթևոսյանն Alpha News-ի եթերում «Վերնագիր» հեղինակային հաղորդման ընթացքում ներկայացրել է թեմայի շուրջ մասնագիտական վերլուծություն, որում մասնավորապես ասվում է.
«Այսօր Մերձավոր Արևելքում ծավալվում է այն դրամայի վերջնախաղը, որը պետք է դառնա «սեղանի գիրք» ՀՀ քաղաքական ղեկավարության համար։ Սիրիական «քրդական նախագիծը», որը տարիներ շարունակ փայփայվում էր Վաշինգտոնի կողմից՝ որպես «տարածաշրջանում ժողովրդավարության և ահաբեկչության դեմ պայքարի գլխավոր հենարան», արագորեն գնում է դեպի իր մայրամուտը։ Պատճառը պարզունակ է և ցինիկ. գործիքը դադարել է արդյունավետ լինել, և այն փոխարինել են ավելի հզորով։
Երկար ժամանակ սիրիական քրդերը (SDF) ԱՄՆ-ի համար լուծում էին երկու կարևորագույն խնդիր՝ հանդիսանում էին «հետևակ» ԻԼԻՊ-ի և Բաշար Ասադի վարչակարգի դեմ պատերազմում, և ծառայում էին որպես կենդանի վահան, որը խոչընդոտում էր Իրանին ցամաքային միջանցք ստեղծել դեպի Միջերկրական ծով։ Սակայն իրավիճակը փոխվեց։ Ասադի վարչակարգի անկմամբ և Սիրիայում Իրանի ակտիվ խաղից դուրս գալով՝ քրդական պատնեշի անհրաժեշտությունը վերացավ։
Աշխարհաքաղաքական բեմահարթակ դուրս եկավ ահաբեկիչ Աբու Մուհամմադ ալ-Ջուլանին, ով այսօր փաստացի ղեկավարում է Սիրիան։ Չնայած նրա ահաբեկչական անցյալին՝ Վաշինգտոնն ու Իսրայելը նրա մեջ տեսան ավելի հեռանկարային գործընկերոջ։ Ինչո՞ւ։ Որովհետև Ջուլանին վերահսկում է ավելի շատ ռեսուրսներ, ունի ավելի հզոր բանակ և, որ ամենակարևորն է, խոստացել է պայքարել իրանական ազդեցության մնացորդների, «Հեզբոլլահի» և «Հաշդ աշ-Շաաբիի» դեմ։ Ամերիկյան պրագմատիզմի տրամաբանության մեջ Ջուլանին դաշնակցի «կատարելագործված տարբերակն» է. նա ավելի ուժեղ է, ավելի ագրեսիվ և պատրաստ է կեղտոտ աշխատանքն անել ավելի մեծ մասշտաբներով։
Արդյունքը քրդերի համար աղետալի է։ Դեյր էզ-Զորի նավթաբեր հանքավայրերի կորուստը, ռազմավարական օդանավակայանների և կամուրջների գրավումը նոր վարչակարգի ուժերի կողմից՝ այս ամենը տեղի ունեցավ ԱՄՆ-ի փաստացի լռության ներքո։ «Երաշխավորները» սահմանափակվեցին պատժամիջոցների մասին հերթապահ սպառնալիքներով, մինչդեռ տեղում նրանց երեկվա դաշնակիցներին հարկադրում են կապիտուլյացիայի։
Սիրիայում տիրող իրավիճակը այն կուրսի սարսափազդու արտացոլումն է, որն այսօր ընտրել է պաշտոնական Երևանը։ Միայն ԱՄՆ-ի և արևմտյան ձևաչափերի (ներառյալ TRIPP-ը) վրա հույս դնելը՝ նախկին կապերի ցուցադրական խզմամբ, քրդական սխալի կրկնությունն է՝ արդեն ամբողջ պետության մասշտաբով։
Քրդերը հավատում էին, որ իրենց «ժողովրդավար լինելը» և հավատարմությունը Վաշինգտոնին ապահովագրական պոլիս է։ Իրականում նրանք ընդամենը ժամանակավոր գործիք էին։ Հայաստանն այսօր ռիսկի է դիմում հայտնվել նույն դերում։ Արևմուտքի համար Հայաստանը կարևոր է միայն այնքան ժամանակ, քանի դեռ այն ծառայում է որպես ռուսական ազդեցության թուլացման կամ Իրանի զսպման գործիք։ Հենց որ հորիզոնում հայտնվի ավելի շահավետ գործարք (օրինակ՝ Թուրքիա-Ադրբեջան տանդեմի հետ՝ «իրանական հարցի» վերջնական լուծման համար), Հայաստանին կարող են նույն կերպ «ինտեգրել» տարածաշրջանային նախագծերում՝ հաղթողների պայմաններով։
Այն համաձայնագիրը, որն այժմ պարտադրում են քրդերին՝ SDF-ի լուծարում, սահմանների և ռեսուրսների հանձնում Դամասկոսի (կարդա՝ Ջուլանու) վերահսկողությանը, դա դե-ֆակտո ինքնավարության վերացումն է։ Երևանը, հույսը դնելով Բաքվի հետ բանակցություններում արևմտյան միջնորդների վրա, ռիսկի է դիմում ստանալ նույնանման արդյունք՝ «խաղաղություն»՝ սեփական անվտանգության և տարածքի նկատմամբ վերահսկողության իրական լծակների կորստի գնով։
Քրդերն այսօր պայթեցրել են Եփրատի կամուրջները՝ փորձելով փրկվել, բայց դա միայն խորացրել է հումանիտար աղետը։ Առանց արտաքին աջակցության նրանց դիմադրությունը ժամանակի հարց է։ Հայաստանը, քանդելով անվտանգության հին ճարտարապետությունը և չունենալով նորի հաստատուն երաշխիքներ (բացի դիտորդական առաքելությունների խոստումներից և «ժողովրդավարությանն աջակցությունից»), իրեն դնում է մի իրավիճակում, երբ «X ժամին» նա միայնակ կմնա հարևանների գերազանցող ուժերի դեմ։
Վաշինգտոնը փաստացի հավանություն տվեց